Glogonjski Rit je prigradsko naselje u opštini Palilula, Beograd, nastalo nakon Drugog svetskog rata na prostoru Pančevačkog Rita.
Izgrađeno je planski kao radničko naselje u okviru Poljoprivrednog kombinata Beograd (PKB), na zemljištu koje je pre rata bilo močvarno i neuređeno. Naselje je od samog početka imalo stambene objekte, školu, Dom kulture, parkove i osnovnu komunalnu infrastrukturu. Njegova razvojna priča oslikava kombinaciju državnog planiranja, lokalnog angažmana radnika i prirodnog okruženja, dok današnji Glogonjski Rit i dalje zadržava prepoznatljiv identitet i funkcionalnu urbanističku celovitost.
Istorija Glogonjskog Rita
Nakon Drugog svetskog rata, prostor PKB regiona bio je pretežno močvaran i obrasao šumom. Odmah nakon osnivanja PKB-a, 27. decembra 1945. godine, počeo je priliv ljudi iz svih krajeva tadašnje Jugoslavije u potrazi za poslom.
Prvi zadatak radnika bio je najteži: isušivanje močvara i krčenje rastinja kako bi se stvorila polja za buduću poljoprivredu. Gotovo goloruki, sa primitivnim ručnim alatima i zapregom, mukotrpno su radili pod nesnosnim uslovima i velikim brojem komaraca, često na visokim temperaturama, ali sa elanom za obnovu ovog dela zemlje.
Prvi objekti koji su prethodili nastanku naselja bili su drvene barake severnije od današnje lokacije, poznate kao „Stara uprava“. U blizini je bio kanal, a u barakama su živeli radnici sa porodicama. Nedaleko se nalazili objekti za uzgoj živine, što je ostavilo ime lokaciji Živinarnik.
Krajem 1940-ih odlučeno je da počne izgradnja naselja na današnjoj lokaciji. Isušivanje močvara u blizini pruge omogućilo je gradnju prvih prizemnih kuća, poznatih kao „Preko pruge“, koje su u poređenju sa drvenim barakama predstavljale pravi komfor za radnike.
Razvoj poljoprivrednog gazdinstva
Paralelno sa stambenim objektima izgrađena je farma Lepušnica, sa prvim stajama za krave, radionicama i magacinima. Staje su prvobitno bile devet, a kasnije su se brojčano uvećavale. Gazdinstvo je planski razvijano, a mleko je postalo jedna od glavnih poljoprivrednih grana.
Infrastruktura i administracija
Prva direkcija na početku 1950-ih bila je u niskoj zgradi, današnjem Domu zdravlja, gde se vodila administracija i prijavljivali novi radnici. Kasnije je Direkcija preseljena u dvospratnu zgradu uz prugu, a potom u objekat u krugu farme.
U tom periodu putnički voz saobraćao je dva puta dnevno do Beograda, a prvi traktori koji su korišćeni bili su guseničari, po principu vojnih tenkova. Izgradnjom niskih i ponekih dvospratnih kuća nastalo je staro naselje, sa planiranim zelenim površinama i malim okućnicama.
Dom kulture je izgrađen 1953. godine, sa velikom bioskopskom salom, pozornicom i pomoćnim prostorijama. Prvi televizor u naselju pojavio se 1959. godine u Domu kulture.
Širenje naselja (1960–1980)
Tokom 1967–1968. izgrađeno je Novo naselje, sa sedam betonskih zgrada sa jednosobnim i dvosobnim stanovima. U periodu 1975–1978. dodate su nove moderne stambene zgrade, dok je 1978. izgrađena još jedna zgrada iza glavnog parka sa lođama i parketom unutar stanova.
Fudbalski klub FK Lepušnica osnovan je 1981. godine, sa pripadajućim sportskim terenima i pomoćnim objektima. Glavna ulica je asfaltirana tokom 1980-ih, a 1989. godine uvedena je telefonska mreža.
Novi period (1990–danas)
Na početku 1990-ih izgrađena je crkva Hram Vozdiženje časnog krsta, prva u okolnim PKB naseljima. Patrijarh Pavle lično je služio osvećenje i blagoslovio izgradnju Crkve
1991. uvedena je kanalizacija u većini objekata. Krajem 1990-ih i početkom 21. veka izgrađeni su privatni objekti, a naselje je obnovilo asfalt u periodu 2007–2009. Danas Glogonjski Rit ima osnovnu školu, obdanište, Dom zdravlja, dve prehrambene prodavnice, kafić, trafiku i prigradski autobus br. 106.
Danas Glogonjski Rit dobija sve uređeniji i funkcionalniji izgled. Sportski centar i samo naselje poprimaju savremeniji i pristupačniji izgled, čime se meštanima obezbeđuje kvalitetniji prostor za svakodnevni život i rekreaciju. Posebno je značajno što su renovirani obdanište i škola, čime su najmlađima obezbeđeni bezbedniji i savremeniji uslovi za boravak i obrazovanje. Uređen je i park u centru naselja, koji ponovo postaje mesto okupljanja, druženja i odmora svih generacija.
Razvojni planovi tu se ne zaustavljaju. U narednom periodu planirana je adaptacija crkve, kao i ponovno pokretanje funkcije Doma kulture, koji bi trebalo da postane središte kulturnih i društvenih dešavanja. Pored toga, predviđen je niz akcija usmerenih na unapređenje kvaliteta života i bezbednosti građana, sa jasnim ciljem da Glogonjski Rit postane još uređenije, sigurnije i prijatnije mesto za život.
Hronološki pregled razvoja Glogonjskog Rita
| Godina / Period | Događaj / Napomena |
|---|---|
| Pre 1945. | Teritorija Pančevačkog Rita je močvarna i prekrivena šumom; nema naseljenog radničkog kompleksa. |
| 27. decembar 1945. | Osnivanje PKB-a; počinje priliv radnika iz različitih delova tadašnje Jugoslavije. |
| Kraj 1940-ih | Prvi privremeni objekti (drvene barake) u severnijem delu današnjeg naselja – „Stara uprava“; stajališta za stoku i živinu (lokacija „Živinarnik“). |
| Početak 1950-ih | Počinje izgradnja prvih zidanih prizemnih kuća na lokaciji „Preko pruge“. |
| 1951. | Otvorena osnovna škola u naselju. |
| Početak 1950-ih | Privremena mlekara u zgradi današnje Direkcije; smatra se pretečom kompanije Imlek (1953. godina osnivanja). |
| 1953. | Izgradnja Doma kulture sa bioskopskom salom i pozornicom; prvi televizor u naselju. |
| 1967. | Ukidanje putničkog voza; nastavlja saobraćaj teretni voz. |
| 1967–1968. | Izgradnja Novog naselja – sedam betonskih stambenih zgrada (jedno-, dvo- i trosobni stanovi); Glogonjski Rit dobija epitet najlepšeg naselja u PKB regionu. |
| 1975–1977. | Izgradnja dve nove stambene zgrade modernijeg tipa; dodatna infrastruktura i uređenje prostora. |
| 1978. | Izgrađena nova stambena zgrada iza glavnog parka sa lodjama i parketom u stanovima. |
| 1981. | Osnivanje fudbalskog kluba FK „Lepušnica“; uređenje fudbalskog terena. |
| 1983–1985. | Dogradnja pomoćnog fudbalskog terena i svlačionica. |
| 1987. | Asfaltiranje prilaznog puta sportskom centru i košarkaškog terena. |
| 1989. | Naselje dobija telefonske priključke; prelazak sa lokalnih brojeva na moderniju mrežu. |
| Početak 1990-ih | Izgradnja crkve Hrama Vozdiženje časnog krsta; kompletiranje kanalizacione mreže (1991). |
| Kraj 1990-ih – početak 21. veka | Pojedini privatni objekti nastaju inicijativom stanovnika; legalizacija objekata kasnije. |
| 2007–2009. | Obnova asfaltnih puteva i glavne ulice u naselju. |
| Danas | Naselje ima školu, obdanište, Dom zdravlja, Dom kulture, sportski centar, dve prodavnice, kafić i kladionicu, prigradski prevoz. |
Foto: Google Maps
