Laza Lazarević bio je istaknuti srpski književnik i lekar koji je svojim radom obeležio Palilulu i Beograd, ostavivši snažan trag u medicini i realizmu 19. veka.
Laza Lazarević bio je jedan od najznačajnijih srpskih realista 19. veka. Istovremeno je bio ugledni lekar i pionir neurologije u Srbiji. Njegova književna dela i medicinski doprinos ostaju trajna vrednost srpske kulture.
Detinjstvo i poreklo u Šapcu
Lazar Lazarević rođen je u Šapcu 13. maja 1851. godine. Rođen je 1. maja po tadašnjem julijanskom kalendaru. Otac Kuzman bio je trgovac poreklom iz Hercegovine. Majka Jelka bila je kći šabačkog kujundžije.
Porodica je živela u patrijarhalnom duhu i snažnoj porodičnoj slozi. Kada je imao devet godina, Laza ostaje bez oca. Godinu dana kasnije umire i stric Mihailo. Majka preuzima brigu o Lazi i njegove tri sestre.
Porodična odgovornost kasnije postaje važna tema njegovih pripovedaka.
Školovanje i uticaji
Osnovnu školu i gimnaziju završio je u Šapcu. Godine 1867. upisuje Pravni fakultet Velike škole u Beogradu. Tokom studija bio je pod snažnim uticajem Svetozar Marković. Učio je ruski jezik i čitao ruske revolucionarne pisce.
Godine 1871. izabran je za državnog pitomca za studije medicine u Berlinu. Stipendija mu je privremeno oduzeta zbog političkih okolnosti nakon Pariske komune. Ipak, ubrzo nastavlja medicinske studije u Berlinu.
Tokom Srpsko-turskog rata 1876–1877. služi kao lekarski pomoćnik. Za revnosnu službu dobija srebrnu medalju.
Studije medicine završava 8. marta 1879. godine.
Lekarski rad i doprinos medicini
Po povratku u Beograd postaje lekar beogradskog okruga. Godine 1881. imenovan je za prvog lekara Opšte državne bolnice.
Bio je među prvim lekarima koji su se bavili neurologijom u Srbiji. Smatra se pionirom srpske psihijatrije.
Objavljivao je stručne radove u domaćim i evropskim časopisima. Bio je cenjen u stručnim medicinskim krugovima.
Radio je i kao lični lekar kralja Milan Obrenović. Godine 1889. unapređen je u čin sanitetskog potpukovnika.
Književni rad i realizam
Laza Lazarević napisao je devet dovršenih pripovedaka. Osam dela ostalo je nedovršeno. Njegove priče pripadaju srpskom realizmu. Teme su porodica, moral, čast i unutrašnje borbe pojedinca.
Najpoznatije pripovetke su „Prvi put s ocem na jutrenje“, „Sve će to narod pozlatiti“ i „On zna sve“. Posebno se ističe zbirka Pripovetke. U njima je prikazao psihološku dubinu likova.
Medicinsko znanje pomoglo mu je u preciznoj karakterizaciji junaka. Njegovi likovi deluju stvarno i životno.
Akademija i poslednje godine
Godine 1888. izabran je za člana Srpska akademija nauka i umetnosti. Priznanje je dobio za književni rad.
Njegova poslednja pripovetka nagrađena je 1890. godine. Preminuo je 10. januara 1891. godine u Beogradu.
Značaj Laze Lazarevića danas
Laza Lazarević simbolizuje spoj umetnosti i nauke. Bio je primer humanosti i stručnosti u jednom čoveku.
Njegovo ime danas nose škole i zdravstvene ustanove. Njegove pripovetke i dalje su deo školske lektire.
Kao književnik i lekar, ostavio je dubok trag u istoriji Srbije. Palilula i Beograd pamte ga kao izuzetnu ličnost svog vremena.
